Micron Document
<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 vector-feature-night-mode-enabled skin-theme-clientpref-os vector-sticky-header-enabled" lang="fr" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Boukhis</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Boukhis"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/mediawiki.page.gallery.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Boukhis rootpage-Boukhis skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Boukhis</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="fr" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="fr" dir="ltr"><p class="mw-empty-elt">
</p>
<table class="infobox_v2 infobox infobox--frwiki noarchive" style="border-color:#AAAA80; background:#EFEFDD">
<tbody><tr>
<td colspan="2" class="entete egypte-antique" style="background-color:#CCCCAA;color:black;">Boukhis<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r228712632">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output .entete.egypte-antique{background-image:url("./_mw_/Picto_infobox_ancient_Egypt.png")}


/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style>
</td></tr>
<tr><th colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#CCCCAA; color:#000000"><a href="Divinit%C3%A9s_%C3%A9gyptiennes" title="Divinités égyptiennes">Divinité égyptienne</a></th></tr>
<tr>
<td colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;"> <br>Stèle funéraire d'un taureau Boukhis décédé en l'an 4 du règne d'Alexandre le Grand (British Museum, EA1697 et EA1719)
</td></tr>
<tr><th colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#CCCCAA; color:#000000">Caractéristiques</th></tr>
<tr>





<th scope="row"><a href="Translitt%C3%A9ration_des_hi%C3%A9roglyphes" title="Translittération des hiéroglyphes">Translittération Hannig</a>
</th>
<td>Bẖ
</td>
</tr>
<tr>










<th scope="row">Associé(s)
</th>
<td>Montou
</td>
</tr>
<tr>


<th colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#CCCCAA; color:#000000">Culte</th></tr>
<tr>
<th scope="row">Région de culte
</th>
<td><a href="%C3%89gypte_antique" title="Égypte antique">Égypte antique</a>
</td>
</tr>
<tr>
<th scope="row">Temple(s)
</th>
<td><a href="Hermonthis" title="Hermonthis">Hermonthis</a> et <a href="M%C3%A9damoud" title="Médamoud">Médamoud</a>
</td>
</tr>
<tr>


























































































<th colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#CCCCAA; color:#000000">Symboles</th></tr>
<tr>

<th scope="row">Animal
</th>
<td>taureau
</td>
</tr>
<tr>






</tr>
</tbody></table>
<p>Le taureau <b>Boukhis</b> est une divinité <a href="%C3%89gypte_antique" title="Égypte antique">égyptienne</a> et un taureau sacré principalement vénéré en <a href="Th%C3%A9ba%C3%AFde_(%C3%89gypte)" title="Thébaïde (Égypte)">thébaïde</a>, à <a href="Hermonthis" title="Hermonthis">Hermonthis</a> (Armant), mais également à <a href="M%C3%A9damoud" title="Médamoud">Médamoud</a>, <a href="T%C3%B4d" title="Tôd">Tôd</a> et <a href="Th%C3%A8bes_(%C3%89gypte)" title="Thèbes (Égypte)">Thèbes</a>. Il est considéré comme étant le héraut et la manifestation vivant du <a href="Composition_de_l'%C3%AAtre_dans_l'%C3%89gypte_antique" title="Composition de l'être dans l'Égypte antique">ba</a> de la divinité solaire <a href="Montou" title="Montou">Montou</a><sup id="cite_ref-:0_1-0" class="reference"><a href="#cite_note-:0-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Toutefois, certaines de ces épithètes l'associaient à d'autres divinités, tels <a href="R%C3%AA" title="Rê">Rê</a>, <a href="Osiris" title="Osiris">Osiris</a>, <a href="Amon" title="Amon">Amon</a> ou bien encore <a href="Min_(dieu)" title="Min (dieu)">Min</a><sup id="cite_ref-2" class="reference"><a href="#cite_note-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>

<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Vie_et_mort_des_taureaux_Boukhis">Vie et mort des taureaux Boukhis</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Un_«_unique_»"><span id="Un_.C2.AB_unique_.C2.BB"></span>Un «&nbsp;unique&nbsp;»</h3></div>
<p>Le <a href="Culte_du_taureau" title="Culte du taureau">culte du taureau</a> Boukhis est bien moins connu et documenté que celui des <a href="Apis" title="Apis">Apis</a> ou bien des <a href="Mn%C3%A9vis" title="Mnévis">Mnévis</a><sup id="cite_ref-3" class="reference"><a href="#cite_note-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Toutefois, son culte présente avec ces derniers de nombreuses similitudes. En effet, comme ces homologues, un seul taureau était choisi pour être l'incarnation de Boukhis. Il vivait toute sa vie dans l'opulence à proximité du temple de Hermonthis, et bénéficiait de rites funéraires somptueux après sa mort.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Traits_morphologiques_distinctifs">Traits morphologiques distinctifs</h3></div>
<p>Comme pour le taureau Apis et Mnévis, le taureau désigné pour être la manifestation de Montou sur terre était choisi grâce à des traits morphologiques permettant de le distinguer de ses congénères. Il fallait une bête blanche dont le pelage de sa tête était noir<sup id="cite_ref-:0_1-1" class="reference"><a href="#cite_note-:0-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. D'après <a href="Macrobe" title="Macrobe">Macrobe</a>, les Égyptiens s'assuraient "<i>qu'à chaque heure, il (=le taureau Boukhis) change de couleur, et que son poil est dans le sens contraire de tous les autres animaux</i>" (<a href="Saturnales_(Macrobe)" title="Saturnales (Macrobe)">Saturnales</a>, I, chapitre 21, 20-21). Selon l'auteur, cette caractéristique était nécessaire pour associer l'animal à l'astre solaire dont il était censé être une manifestation.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Intronisation_du_taureau_Boukhis">Intronisation du taureau Boukhis</h3></div>
<p>La stèle funéraire <i>Bucheum 9</i> (EA 709)<sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="#cite_note-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, actuellement conservée au <a href="British_Museum" title="British Museum">British Museum</a>, fournit de précieuses informations sur l'intronisation du taureau Boukhis. Après la mort d'un taureau, les prêtres d'Hermonthis parcouraient l'Égypte à la recherche de la réincarnation de l'animal. Une fois trouvé, il était envoyé à <a href="Th%C3%A8bes_(%C3%89gypte)" title="Thèbes (Égypte)">Thèbes</a> pour être intronisé<sup id="cite_ref-:1_5-0" class="reference"><a href="#cite_note-:1-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Le lieu exact de la cérémonie fait encore débat<sup id="cite_ref-:2_6-0" class="reference"><a href="#cite_note-:2-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Elle devait se dérouler à proximité du <a href="Temple_d'Amon_(Louxor)" title="Temple d'Amon (Louxor)">temple de Louxor</a><sup id="cite_ref-:1_5-1" class="reference"><a href="#cite_note-:1-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-:2_6-1" class="reference"><a href="#cite_note-:2-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Après avoir reçu la couronne à plumes d'autruches, il était envoyé dans son étable à Hermonthis<sup id="cite_ref-:1_5-2" class="reference"><a href="#cite_note-:1-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Bucheum_:_la_sépulture_des_taureaux_Boukhis"><span id="Bucheum_:_la_s.C3.A9pulture_des_taureaux_Boukhis"></span>Bucheum&nbsp;: la sépulture des taureaux Boukhis</h3></div>
<p>À leurs morts, les taureaux étaient ensevelis dans le Bucheum&nbsp;<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Bucheum" class="extiw external" title="en:Bucheum"><span class="indicateur-langue" title="Article en anglais&nbsp;: «&nbsp;Bucheum&nbsp;»">(en)</span></a>, découvert par <a href="Robert_Mond" title="Robert Mond">Robert Mond</a> en <a href="1927" title="1927">1927</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Chronologie">Chronologie</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Époque_grecque"><span id=".C3.89poque_grecque"></span>Époque grecque</h3></div>
<p>Une <a href="St%C3%A8le" title="Stèle">stèle</a> peinte du <a href="Mus%C3%A9e_%C3%A9gyptien_du_Caire" title="Musée égyptien du Caire">musée égyptien du Caire</a> figure <a href="Ptol%C3%A9m%C3%A9e_V" title="Ptolémée V">Ptolémée&nbsp;<abbr class="abbr" title="5"><span class="romain" style="text-transform:uppercase">V</span></abbr></a> présentant une offrande à Boukhis.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Période_romaine"><span id="P.C3.A9riode_romaine"></span>Période romaine</h3></div>

<p>La stèle funéraire <i>Bucheum 20</i> (JE 31901) célèbre probablement l'ensevelissement du dernier taureau sacré<sup id="cite_ref-7" class="reference"><a href="#cite_note-7"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Cette stèle est exceptionnelle pour plusieurs raisons. Tout d'abord, il s'agit de l'avant-dernier texte inscrit à l'aide de l'<a href="%C3%89criture_hi%C3%A9roglyphique_%C3%A9gyptienne" title="Écriture hiéroglyphique égyptienne">écriture hiéroglyphique</a><sup id="cite_ref-:3_8-0" class="reference"><a href="#cite_note-:3-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. En outre, cette stèle fournie l'une des rares attestations de l'utilisation du «&nbsp;comput dioclétien&nbsp;». En tout cas, elle donne de précieuses informations sur la vie du dernier taureau. La bête naquit en <a href="316" title="316">316</a> et fut intronisée en l'an <a href="322" title="322">322</a> sous le règne de <a href="Licinius" title="Licinius">Licinius</a>, empereur ouvertement chrétien<sup id="cite_ref-:3_8-1" class="reference"><a href="#cite_note-:3-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Il mourut après 24 ans d'existence, le 4 novembre <a href="340" title="340">340</a>, durant le règne de <a href="Constance_II" title="Constance II">Constance&nbsp;<abbr class="abbr" title="2"><span class="romain" style="text-transform:uppercase">II</span></abbr></a><sup id="cite_ref-:3_8-2" class="reference"><a href="#cite_note-:3-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Sa mort marque la fin du culte des taureaux sacrés à <a href="Hermonthis" title="Hermonthis">Hermonthis</a>. Environ 40 ans après, l'empereur <a href="Th%C3%A9odose_Ier" title="Théodose Ier">Théodose&nbsp;<abbr class="abbr" title="premier"><span class="romain" style="text-transform:uppercase">I</span><sup>er</sup></abbr></a> promulgue l'<a href="%C3%89dit_de_Thessalonique" title="Édit de Thessalonique">édit de Thessalonique</a>. Le <a href="Christianisme_nic%C3%A9en" title="Christianisme nicéen">christianisme nicéen</a> devient alors religion d'État. Les temples et les derniers cultes païens sont interdits, sonnant ainsi le glas de l'antique <a href="Religion_de_l'%C3%89gypte_antique" title="Religion de l'Égypte antique">religion égyptienne</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Galerie_image">Galerie image</h2></div>
<ul class="gallery mw-gallery-traditional">
<li class="gallerybox" style="width: 285px">
<div class="thumb" style="width: 280px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Relief du prétendu «&nbsp;oracle&nbsp;» de Médamoud</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 285px">
<div class="thumb" style="width: 280px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Stèle funéraire d'un taureau Boukhis décédé sous le règne de Ptolémée&nbsp;<abbr class="abbr" title="2"><span class="romain" style="text-transform:uppercase">II</span></abbr></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 285px">
<div class="thumb" style="width: 280px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Stèle funéraire d'un taureau Boukhis décédé sous le règne d'Auguste - Ny Carlsberg Glyptotek</div>
</li>
</ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Sources">Sources</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Bibliographie">Bibliographie</h3></div>
<ul><li><span class="ouvrage" id="Bosch_Puche2012"><span class="ouvrage" id="Fr._Bosch_Puche2012">Fr. Bosch Puche, <cite style="font-style:normal">«&nbsp;Alejandro Magno y los cultos a animales sagrados en Egipto&nbsp;»</cite>, dans <cite class="italique">Aula Orientalis (AulOr)</cite>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;30, <time>2012</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ub.edu/ipoa/wp-content/uploads/2021/08/20122AuOrBosch.pdf">lire en ligne</a>)</small>, p. 243-277<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Aula+Orientalis+%28AulOr%29&amp;rft.atitle=Alejandro+Magno+y+los+cultos+a+animales+sagrados+en+Egipto&amp;rft.au=Fr.+Bosch+Puche&amp;rft.date=2012&amp;rft.volume=30&amp;rft.pages=p.+243-277&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="Collombert2012"><span class="ouvrage" id="Ph._Collombert2012">Ph. Collombert, <cite style="font-style:normal">«&nbsp;À propos des toponymes de la stèle Bucheum n°9&nbsp;»</cite>, dans A. Gasse, Fr. Servajean, Chr. Thiers (éd.), <cite class="italique">Et in Ægypto et ad Ægyptum. Recueil d’études dédiées à Jean-Claude Grenier</cite>, Montpellier, <time>2012</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.unige.ch/lettres/antic/application/files/2314/4101/7715/34.pdf">lire en ligne</a>)</small>, p. 203-211<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Et+in+%C3%86gypto+et+ad+%C3%86gyptum.+Recueil+d%E2%80%99%C3%A9tudes+d%C3%A9di%C3%A9es+%C3%A0+Jean-Claude+Grenier&amp;rft.atitle=%C3%80+propos+des+toponymes+de+la+st%C3%A8le+Bucheum+n%C2%B09&amp;rft.place=Montpellier&amp;rft.aulast=Collombert&amp;rft.aufirst=Ph.&amp;rft.date=2012&amp;rft.pages=p.+203-211&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="Corteggiani2007"><span class="ouvrage" id="J.-P._Corteggiani2007">J.-P. Corteggiani, <cite class="italique">Les Dieux de l'Égypte&nbsp;: Dictionnaire illustré</cite>, <time>2007</time>, p. 87-89.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Les+Dieux+de+l%27%C3%89gypte&amp;rft.stitle=Dictionnaire+illustr%C3%A9&amp;rft.aulast=Corteggiani&amp;rft.aufirst=J.-P.&amp;rft.date=2007&amp;rft.pages=p.+87-89.&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="Dodson2005"><span class="ouvrage" id="A._Dodson2005">A. Dodson, <cite style="font-style:normal">«&nbsp;Bull Cults&nbsp;»</cite>, dans S. Ikram (éd.), <cite class="italique">Divine Creatures. Animal Mummies in Ancient Egypt</cite>, <time>2005</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.researchgate.net/publication/289139852_Bull_Cults">lire en ligne</a>)</small>, p. 72-102<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Divine+Creatures.+Animal+Mummies+in+Ancient+Egypt&amp;rft.atitle=Bull+Cults&amp;rft.aulast=Dodson&amp;rft.aufirst=A.&amp;rft.date=2005&amp;rft.pages=p.+72-102&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="Grenier1983"><span class="ouvrage" id="J.-Cl._Grenier1983">J.-Cl. Grenier, <cite style="font-style:normal">«&nbsp;La stèle funéraire du dernier taureau Bouchis (Caire JE 31901 = Stèle Bucheum 20). Ermant - 4 novembre 340 [avec 1 planche].&nbsp;»</cite>, dans <cite class="italique">BIFAO</cite> (<abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;83), <time>1983</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ifao.egnet.net/bifao/83/14/">lire en ligne</a>)</small>, p. 197-208<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=BIFAO&amp;rft.atitle=La+st%C3%A8le+fun%C3%A9raire+du+dernier+taureau+Bouchis+%28Caire+JE+31901+%3D+St%C3%A8le+Bucheum+20%29.+Ermant+-+4+novembre+340+%5Bavec+1+planche%5D.&amp;rft.aulast=Grenier&amp;rft.aufirst=J.-Cl.&amp;rft.date=1983&amp;rft.pages=p.+197-208&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="Grenier2002"><span class="ouvrage" id="J.-Cl._Grenier2002">J.-Cl. Grenier, <cite style="font-style:normal">«&nbsp;La stèle de la mère d'un Bouchis datée de Licinius et de Constantin&nbsp;»</cite>, dans <cite class="italique">BIFAO</cite> (<abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;102), <time>2002</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ifao.egnet.net/bifao/102/11">lire en ligne</a>)</small>, p. 247-258<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=BIFAO&amp;rft.atitle=La+st%C3%A8le+de+la+m%C3%A8re+d%27un+Bouchis+dat%C3%A9e+de+Licinius+et+de+Constantin&amp;rft.aulast=Grenier&amp;rft.aufirst=J.-Cl.&amp;rft.date=2002&amp;rft.pages=p.+247-258&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="MondMyers1934"><span class="ouvrage" id="R._L._MondO._H._Myers1934">R. L. Mond et O. H. Myers, <cite class="italique">The Bucheum. The History and Archeology of the Site</cite>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;1, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr>&nbsp;«&nbsp;MEES&nbsp;» (<abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;41), <time>1934</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.org/details/bucheum0041mond">lire en ligne</a> <span class="skin-invert-image" typeof="mw:File"><span title="Inscription nécessaire pour accéder au document"></span></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=The+Bucheum.+The+History+and+Archeology+of+the+Site&amp;rft.aulast=Mond&amp;rft.aufirst=R.+L.&amp;rft.au=O.+H.+Myers&amp;rft.date=1934&amp;rft.volume=1&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="MondMyers1934"><span class="ouvrage" id="R._L._MondO._H._Myers1934">R. L. Mond et O. H. Myers, <cite class="italique">The Bucheum. The Inscriptions</cite>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;2, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr>&nbsp;«&nbsp;MEES&nbsp;» (<abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;41), <time>1934</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.org/details/bucheum0002mond">lire en ligne</a> <span class="skin-invert-image" typeof="mw:File"><span title="Inscription nécessaire pour accéder au document"></span></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=The+Bucheum.+The+Inscriptions&amp;rft.aulast=Mond&amp;rft.aufirst=R.+L.&amp;rft.au=O.+H.+Myers&amp;rft.date=1934&amp;rft.volume=2&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="MondMyers1934"><span class="ouvrage" id="R._L._MondO._H._Myers1934">R. L. Mond et O. H. Myers, <cite class="italique">The Bucheum. The Plates</cite>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;3, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr>&nbsp;«&nbsp;MEES&nbsp;» (<abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;41), <time>1934</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.org/details/bucheum0003mond">lire en ligne</a> <span class="skin-invert-image" typeof="mw:File"><span title="Inscription nécessaire pour accéder au document"></span></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=The+Bucheum.+The+Plates&amp;rft.aulast=Mond&amp;rft.aufirst=R.+L.&amp;rft.au=O.+H.+Myers&amp;rft.date=1934&amp;rft.volume=3&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="Thiers2021"><span class="ouvrage" id="Chr._Thiers2021">Chr. Thiers, <cite style="font-style:normal">«&nbsp;Documents anciens et nouveaux relatifs au taureau Boukhis dans la région thébaine&nbsp;»</cite>, dans <cite class="italique">Documents de Théologies Thébaines Tardives</cite>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;D3T 4, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr>&nbsp;«&nbsp;Les Cahiers Égypte Nilotique et Méditérranéenne (CENiM)&nbsp;» (<abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;27), <time>2021</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.researchgate.net/publication/355470460_Documents_anciens_et_nouveaux_relatifs_au_taureau_Boukhis_dans_la_region_thebaine">lire en ligne</a>)</small>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr>&nbsp;<span class="nowrap">143-161</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Documents+de+Th%C3%A9ologies+Th%C3%A9baines+Tardives&amp;rft.atitle=Documents+anciens+et+nouveaux+relatifs+au+taureau+Boukhis+dans+la+r%C3%A9gion+th%C3%A9baine&amp;rft.aulast=Thiers&amp;rft.aufirst=Chr.&amp;rft.date=2021&amp;rft.volume=D3T+4&amp;rft.pages=143-161&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="Valbelle1992"><span class="ouvrage" id="D._Valbelle1992">D. Valbelle, <cite style="font-style:normal">«&nbsp;Les métamorphoses d'une hypostase divine en Egypte&nbsp;»</cite>, dans <cite class="italique">Revue de l'histoire des religions</cite>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;209, <time>1992</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.jstor.org/stable/23671203">lire en ligne</a>)</small>, p. 3-21<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Revue+de+l%27histoire+des+religions&amp;rft.atitle=Les+m%C3%A9tamorphoses+d%27une+hypostase+divine+en+Egypte&amp;rft.aulast=Valbelle&amp;rft.aufirst=D.&amp;rft.date=1992&amp;rft.volume=209&amp;rft.pages=p.+3-21&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span>.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Notes_et_références"><span id="Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Notes et références</h2></div>
<div class="references-small decimal" style=""><div class="mw-references-wrap"><ol class="references">
<li id="cite_note-:0-1"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Corteggiani2007"><span class="ouvrage" id="J.-P._Corteggiani2007">J.-P. Corteggiani, <cite class="italique">L'Egypte ancienne et ses dieux. Dictionnaire illustré</cite>, <time>2007</time>, p. 87-89.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=L%27Egypte+ancienne+et+ses+dieux.+Dictionnaire+illustr%C3%A9&amp;rft.aulast=Corteggiani&amp;rft.aufirst=J.-P.&amp;rft.date=2007&amp;rft.pages=p.+87-89.&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-2">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Bosch-Puche2012"><span class="ouvrage" id="Fr._Bosch-Puche2012">Fr. Bosch-Puche, «&nbsp;<cite style="font-style:normal">Alejandro Magno y los cultos a animales sagrados en Egipto</cite>&nbsp;», <i>Aula Orientalis (AulOr)</i>, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;30,‎ <time>2012</time>, p. 256 <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ub.edu/ipoa/wp-content/uploads/2021/08/20122AuOrBosch.pdf">lire en ligne</a> <span class="skin-invert-image" typeof="mw:File"><span title="Accès libre au document"></span></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Alejandro+Magno+y+los+cultos+a+animales+sagrados+en+Egipto&amp;rft.jtitle=Aula+Orientalis+%28AulOr%29&amp;rft.issue=30&amp;rft.aulast=Bosch-Puche&amp;rft.aufirst=Fr.&amp;rft.date=2012&amp;rft.pages=p.+256&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-3">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Thiers2021"><span class="ouvrage" id="Chr._Thiers2021">Chr. Thiers, «&nbsp;<cite style="font-style:normal">Documents anciens et nouveaux relatifs au taureau
Boukhis dans la région thébaine</cite>&nbsp;», <i>CENiM</i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;27 «&nbsp;Documents de Théologies Thébaines Tardives (D3T 4)&nbsp;»,‎ <time>2021</time>, p. 143 <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://shs.hal.science/halshs-03375038/file/6THIERS.pdf">lire en ligne</a> <span class="skin-invert-image" typeof="mw:File"><span title="Accès libre au document"></span></span> <abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF) d'Adobe">[PDF]</abbr>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Documents+anciens+et+nouveaux+relatifs+au+taureau%0ABoukhis+dans+la+r%C3%A9gion+th%C3%A9baine&amp;rft.jtitle=CENiM&amp;rft.aulast=Thiers&amp;rft.aufirst=Chr.&amp;rft.date=2021&amp;rft.volume=27&amp;rft.pages=p.+143&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-4"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-4">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">«&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA709"><cite style="font-style:normal;">British Museum - Online collection/ Stela EA709</cite></a>&nbsp;» <span class="skin-invert-image" typeof="mw:File"><span title="Accès libre au document"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-:1-5"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Thiers2021"><span class="ouvrage" id="Chr._Thiers2021">Chr. Thiers, «&nbsp;<cite style="font-style:normal">Documents anciens et nouveaux relatifs au taureau Boukhis dans la région thébaine</cite>&nbsp;», <i>CENiM</i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;27 «&nbsp;Documents de Théologies Thébaines Tardives (D3T 4)&nbsp;»,‎ <time>2021</time>, p. 159 <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://shs.hal.science/halshs-03375038/file/6THIERS.pdf">lire en ligne</a> <span class="skin-invert-image" typeof="mw:File"><span title="Accès libre au document"></span></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Documents+anciens+et+nouveaux+relatifs+au+taureau+Boukhis+dans+la+r%C3%A9gion+th%C3%A9baine&amp;rft.jtitle=CENiM&amp;rft.aulast=Thiers&amp;rft.aufirst=Chr.&amp;rft.date=2021&amp;rft.volume=27&amp;rft.pages=p.+159&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-:2-6"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Collombert2012"><span class="ouvrage" id="Ph._Collombert2012">Ph. Collombert, <cite style="font-style:normal">«&nbsp;À propos des toponymes de la stèle Bucheum n°9&nbsp;»</cite>, dans A. Gasse, Fr. Servajean, Chr. Thiers (éd.), <cite class="italique">Et in Ægypto et ad Ægyptum. Recueil d’études dédiées à Jean-Claude Grenier</cite>, Montpellier, <time>2012</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.unige.ch/lettres/antic/application/files/2314/4101/7715/34.pdf">lire en ligne</a>)</small>, p. 210<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Et+in+%C3%86gypto+et+ad+%C3%86gyptum.+Recueil+d%E2%80%99%C3%A9tudes+d%C3%A9di%C3%A9es+%C3%A0+Jean-Claude+Grenier&amp;rft.atitle=%C3%80+propos+des+toponymes+de+la+st%C3%A8le+Bucheum+n%C2%B09&amp;rft.place=Montpellier&amp;rft.aulast=Collombert&amp;rft.aufirst=Ph.&amp;rft.date=2012&amp;rft.pages=p.+210&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-7"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-7">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Grenier1983"><span class="ouvrage" id="J.-Cl._Grenier1983">J.-Cl. Grenier, «&nbsp;<cite style="font-style:normal">La stèle funéraire du dernier taureau Bouchis (Caire JE 31901 = Stèle Bucheum 20). Ermant - 4 novembre 340 [avec 1 planche].</cite>&nbsp;», <i>BIFAO</i>, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;83,‎ <time>1983</time>, p. 208. <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ifao.egnet.net/bifao/83/14/">lire en ligne</a> <span class="skin-invert-image" typeof="mw:File"><span title="Accès libre au document"></span></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=La+st%C3%A8le+fun%C3%A9raire+du+dernier+taureau+Bouchis+%28Caire+JE+31901+%3D+St%C3%A8le+Bucheum+20%29.+Ermant+-+4+novembre+340+%5Bavec+1+planche%5D.&amp;rft.jtitle=BIFAO&amp;rft.issue=83&amp;rft.aulast=Grenier&amp;rft.aufirst=J.-Cl.&amp;rft.date=1983&amp;rft.pages=p.+208.&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-:3-8"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Grenier1983"><span class="ouvrage" id="J.-Cl._Grenier1983">J.-Cl. Grenier, «&nbsp;<cite style="font-style:normal">La stèle funéraire du dernier taureau Bouchis (Caire JE 31901 = Stèle Bucheum 20). Ermant - 4 novembre 340 [avec 1 planche].</cite>&nbsp;», <i>BIFAO</i>, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;83,‎ <time>1983</time>, p. 204 <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ifao.egnet.net/bifao/83/14/">lire en ligne</a> <span class="skin-invert-image" typeof="mw:File"><span title="Accès libre au document"></span></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=La+st%C3%A8le+fun%C3%A9raire+du+dernier+taureau+Bouchis+%28Caire+JE+31901+%3D+St%C3%A8le+Bucheum+20%29.+Ermant+-+4+novembre+340+%5Bavec+1+planche%5D.&amp;rft.jtitle=BIFAO&amp;rft.issue=83&amp;rft.aulast=Grenier&amp;rft.aufirst=J.-Cl.&amp;rft.date=1983&amp;rft.pages=p.+204&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ABoukhis"></span></span></span></span>
</li>
</ol></div>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Voir_aussi">Voir aussi</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Articles_connexes">Articles connexes</h3></div>
<p>Autres taureaux et vaches sacrés&nbsp;:
</p>
<ul><li><a href="Apis" title="Apis">Apis</a>, héraut et la manifestation vivant du <a href="B%C3%A2" class="mw-redirect" title="Bâ">bâ</a> de <a href="Ptah" title="Ptah">Ptah</a>, vénéré à <a href="Memphis_(%C3%89gypte)" title="Memphis (Égypte)">Memphis</a>&nbsp;;</li>
<li><a href="Mn%C3%A9vis" title="Mnévis">Mnévis</a>, héraut et la manifestation vivant du <a href="B%C3%A2" class="mw-redirect" title="Bâ">bâ</a> de <a href="R%C3%AA" title="Rê">Rê</a>, vénéré à <a href="H%C3%A9liopolis_(%C3%89gypte)" title="Héliopolis (Égypte)">Héliopolis</a>&nbsp;;</li>
<li>Pa-Ka-Our, le taureau sacré de Chedenou (Kôm Abou Yassine).</li></ul>
<div class="navbox-container" style="clear:both;">

</div>
<ul id="bandeau-portail" class="bandeau-portail"><li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer skin-invert-image" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la mythologie égyptienne</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="mw-image-border noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de l’Égypte</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer skin-invert-image" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail des religions et des croyances</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer skin-invert-image" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail des bovidés</span> </span></li> </ul></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Cet article est issu de <a class="external text" title="Dernière modification le 2025-10-01" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/?title=Boukhis&amp;oldid=229416555">Wikipédia</a>. Sauf mention contraire, le texte est disponible sous <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.fr">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a>. Des conditions supplémentaires peuvent s’appliquer aux fichiers multimédias.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>

</body></html>